Blauwzwarte houtbij
Xylocopa violacea
Zeer grote zwarte bijen met donkere blauwmetaalachtig getinte vleugels
Lengte: vr & m 20- 25 mm.
Zeer zeldzaam
Drachtplanten: allerlei planten.
Koekoeksbijen: niet bekend.
Volledige tekst
Foto's (zonder naam ©Arie Koster)
 
--
Grote (20- 25 mm) zwarte bijen met donkere blauwmetaalachtig getinte vleugels; voorvleugels met 3 submarginale cellen; de 3e cel groter dan de 1e of de 2e cel. De mannetjes en vrouwtjes overwinteren en paren in het voorjaar. Door de grootte en de kleur is deze bij met geen enkele andere bij te verwarren.
Vrouwtje: antennentop niet geknikt en antennen geheel zwart. Lengte 20- 25 (30) mm.
Mannetje: met geknikte antennentop en daaronder met enkele geel getinte antennenleden. Lengte 20- 25 mm.
Vliegperiode: van het vroege voorjaar tot in het najaar. De top van de vliegperiode ligt eind mei - begin juli. In Zuid-Frankrijk zijn de meeste mannetjes in mei al duidelijk afgevlogen.

Habitat: Is in Frankrijk en andere Zuid-Europese landen in allerlei habitats (zowel binnen als buiten het stedelijke gebied), aan te treffen onder meer: bosranden, heggen, bermen, rivier- en kanaaloevers, tuinen, parken, kampeerterreinen, openbaar groen. Is een zeer sterke cultuurvolger. Door de zeer grote actieradius die groter kan zijn dan 5 km (zie literatuur in Peeters, 2012) kan deze bij in Zuid-Europa vrijwel overal foeragerend worden waargenomen, zelfs in zeer grootschalige landbouwgebieden.

Nesten: voornamelijk in dood hout. Het vrouwtje knaagt een nestgang in afgestorven, maar toch nog vast hout. Tussenwandjes van de broedcellen worden uit houtsnippers gemaakt. Houtbijen zoeken ook bij houten telefoonpalen en bij oude huizen, zeer waarschijnlijk maken ze daar ook nesten. Verder nestelen ze ook in pijlriet (Arundo donax) een soort bamboe, dat vrijwel overal in Zuid-Frankrijk voorkomt. Opvallend is dat de zwartbauwe houtbij veel en vaak talrijk in oude dorpen voorkomt. Oude schuren, verweerde huizen en andere verweerde landschapselementen dragen bij aan nestgelegenheid. Dik dood hout dat aan het vergaan is kan op allerlei creatieve manieren een plek krijgen. bijvoorbeeld gestapeld, als een soort bijenhotel tegen muren en schuren of als een palenschutting in de grond.
Bloembezoek: zeer veelzijdig en wat variatie betreft, komt het sterk overeen met die van hommels en honingbijen. Doordat de vrouwtjes het verzamelde stuifmeel voornamelijk in de krop opslaan, is het vaak niet duidelijk welke planten stuifmeelplanten zijn.
  Kruidachtige planten: alleen waarnemingen van Zuid en Midden Frankrijk. Het lijkt er sterk op dat lip- en vlinderbloemige planten de voorkeur hebben: beemdkroon, bezembrem, bijenblad, brede lathyrus, Italiaanse ossentong, luzerne, mariadistel en andere distelachtige planten, Nepeta, Phacelia, Phlomis russeliana, prachtklokje, Salvia officinalis, slangenkruid, tere wikke, veldsalie, vogelwikke, welriekende siererwt, wilde reseda, zachte wikke. Zie verder foto's
  Houtige planten: blauwe regen, anna pauwlonaboom, Deutzia, kamperfoelie, Robinia, rozemarijn, Weigelia.
Niet alle plantensoorten waarop foeragerende zwarte houtbijen zijn waargenomen zijn genoteerd. Maar het lijkt er sterk op dat het aantal plantensoorten dat door de blauwzwarte houtbij wordt bezocht niet onderdoet voor die van de aardhommel.
De planten waarop ik zelf de meeste bijen heb waargenomen zijn: Robinia, bezembrem, Phlomis russeliana, blauwe regen. Maar dat is niet duidelijk te begrenzen. Zo werd slangenkruid bij een camping in de Provence twee weken lang druk door blauwzwarte houtbij bezocht en werd er ook regelmatig gepaard. Minder druk bezoek op deze plant is ook in andere delen van Zuid-Frankrijk waargenomen. Op bijenblad bijvoorbeeld is het veel rustiger, maar individueel bijenbezoek is heel vaak waargenomen.
Voorkomen in Nederland: een zuidelijke soort die in Nederland de grens van zijn areaal bereikt en(nog) zeldzaam is, maar tot in Friesland is waargenomen. Onderstaande foto's zijn genomen in Zuid-, Midden- en Noord-Frankrijk.
Beheer: oude bomen met dood hout in de stammen en ander dood hout is een voorwaarde voor vestiging.
   
Een rustende blauwzwarte houtbij (mannetje) Terug
 
Vliegende blauwzwarte houtbij (vr) Terug
   
Foerageren -- Wat foerageren betreft, lijken houtbijen op hommels; ze vliegen op zeer veel planten. Terug
 
Planten waarop ik het meeste bezoek van zwartblauwe houtbij heb waargenomen
Blauwzwarte houtbij (vr) op Robinia n.p.- plant
 
 
Parende blauwzwarte houtbijen op Robinia
 
Blauwzwarte houtbij op Phlomis russeliana n.p.- plant Terug
 
 
 
Blauwzwarte houtbij (mannetje) op bezembrem n.p.- plant Terug
 
Mannetje Terug
 
Planten waarop ik frequent of geregeld bezoek van blauwzwarte houtbij heb waargenomen
Blauwzwarte houtbij (vr) op Acanthus mollis n.p-plant
 
Blauwzwarte houtbij (m) op Antirrhinum majus n.p.- plant
 
Blauwzwarte houtbij op Echium (slangenkruid) n.p.- plant
 
Parende blauwzwarte houtbij op slangenkruid
 
 
Blauwzwarte houtbij (vr) met stuimeel op Anchusa azurea (Italianse ossentong) n.p.-plant
   
   
Blauwzwarte houtbij op Melittis melissophyllum (bijenblad) Terug
 
 
Blauwzwarte houtbij (vr) op Campanula persica (prachtklokje) n.p.plant Terug
 
 
 
 
 
Blauwzwarte houtbij (m)op Cistus albidus
 
Blauwzwarte houtbij (m) op Iris gemanica
 
 
Planten waarop ik 3-5 keer bezoek van zwartblauwe houtbij heb waargenomen
Blauwzwarte houtbij (vr) op Lonicera biflora n.p plant Terug
 
 
 
 
mannetje
 
Blauwzwarte houtbij (vr)op Psoralea bituminosa
 
Blauwzwarte houtbij (m) op Salvia (veldsalie?)
 
Blauwzwarte houtbij op Dorycinium pentaphyllum
 
Silybum marianum (Mariadistel)
 
Vicia cracca (vogelwikke) n.p.-plant
 
Planten waarop ik 1x bezoek van zwartblauwe houtbij heb waargenomen  
Blauwzwarte houtbij (v) op Astragalus monspessulanus
 
Blauwzwarte houtbij (vr)op Deutzia Terug
 
 
 
 
Blauwzwarte houtbij op Phacelia n.p. plant Terug
   
Blauwzwarte houtbij (vr)op beemdkroon Terug
 
 
Blauwzwarte houtbij op Weigelia Terug
 
Blauwzwarte houtbij op wilde weit
 
Blauwzwarte houtbij (vr) op Silene dichotoma (gaffelsilene). n.- plant
 
De bij is zo zwaar dat de bloem bij het landen direct afbreekt
 
De bloemen worden voor nectar bezocht. Door in te breken is de nectar toegankelijk