Grote wolbij
Anthidium manicatum
Grote wespachtig getekende, maar gedrongen bijen
Lengte: vr 10 -13 mm; m 10-16 mm.
Algmeen
Drachtplanten: in hoofdzaak lipbloemigen rn vlinderbloemigen
Koekoeksbijen: zeer waarschijnlijk geelgerande tubebij
(Stelis punctulatissima)
Volledige tekst
Foto's (zonder naam ©Arie Koster)
Vrouwtje Gedrag
Mannetje  
paring
Bij bij nestblok  
 
Bloembezoek: scroll voor alle foto's
Grote wolbij 'nieuw' op Vlieland
Grote wolbij, juweel onder de bijen
 
 
 
Legenda bij kaartje
A Algemeen tot vrij algemeen per provincie of een groot gedeelte daarvan: meer dan 10 uurhokken verspreid
R Regionaal algemeen met 6-10 uur hokken
L Locaal of een kleine regio met 3-5 uur hokken
0 1-2 hokken. 0 symboliseert ook gebieden die misschien sterk onderbemonsterd zijn.
Het verspreidingskaartje is globaal. Het betreft waarnemingen na 1990. In hoofdzaak gebaseerd op het boek De Nederlandse bijen (Peeters et al., 2012)
De kaartjes zijn voorlopig; ze worden in de winter van 2015-2016 vervangen.
--
Grote tot zeer grote bijen (10-16 mm); de mannetjes zijn opvallend groter dan de vrouwtjes, vooral bij de paring is dat goed te zien; met gele wespachtige tekening; gele dwarsvlekken op het achterlijf; het middengedeelte van het achterlijf is zwart. Voorvleugels met 2 ongeveer even grote submarginale cellen; de tweede teruglopende ader mond uit voorbij het einde van de tweede submarginale cel de bijen zijn onopvallend behaard, maar vooral van opzij duidelijk zichtbaar.
Vrouwtje: zijvlekken op het achterlijf niet onderbroken, buikschuier goudgeel; 10 -13 mm
Mannetje: een aantal zijvlekken meestal onderbroken en met gebogen doorns op het
eind van het achterlijf; 10-16 mm.
Vliegperiode: vanaf eind mei tot begin september. Vliegt afhankelijke van de temperatuur van 7.30 tot 20.30 zomertijd (in tuinen bij 20-25°C)
Habitat: vooral in tuinen in oudere buurten, parken, overhoeken, bij oude stenige bouwwerken zoals forten, kastelen etc. spoorwegemplacementen, fabrieksterreinen, dijken; duinen; in stedelijk gebied ook in bermen, oevers en vijvertaluds, tuintjes bij woonboten.
Nesten: in dood hout, in speten en gaten van muren en leemwanden, in holle plantenstengels, kunstmatige nestgelegenheid in houtblokken. De bekleding van de nesten verzamelen deze bijen donsachtige plantenharen van bladeren en stengels, onder meer van ezelsoor, toortsen en stinkende ballote, wollig vingerhoedskruid, prikneus. Heel vaak haren van tuinplanten.
--- ---
Bloembezoek: grote wolbij heeft een sterke voorkeur voor bepaalde kruidachtige planten:
  Lipbloemenfamilie: betonie, ezelsoor, gamander , hartgespan, Kleine bergsteentijm, moerasandoorn, stinkende ballote, scharlei, kleine steentijm, bosandoorn, paarse dovenetel.
  Vlinderbloemenfamilie: kruipend stalkruid, kattendoorn, luzerne, bont kroonkruid, gewone rolklaver, moerasrolklaver, lupine.
  Helmkruid-/weegbreefamilie: Wollig vingerhoedskruid, muurleeuwebek, grote leeuwenbek inclusief cultivars, paarse leeuwenbek, vlasbekje, vingerhoedskruid.
  Ruwbladigenfamie: gewone ossentong.
Voorkomen in Nederland: grote wolbij is van een relatief weinig waargenomen soort in de jaren tachtig tot een algemene soort uitgegroeid; komt thans in vrijwel heel het land voor, vooral in de bebouwde kom en bij woningen en gebouwen op het platte land.
Beheer: in het stedelijk gebied gaat het om aan aantal vrij stabiel overblijvende planten die voor grote wolbij van betekenis zijn Dat zijn vooral moerasandoorn, moerasrolklaver, gewone rolklaver; lokaal en in het buitengegebied en vooral op dijktaluds en in bermen in Zuidwest-Nederland en in Zuid-Limburg: kattendoorn, kruipend stalkruid, en bont kroonkruid, in combinatie met deze soorten kan ook luzerne van betekenis zijn. Voor het vegetatiebeheer betekent dat: niet maaien ruim vóór en tijdens de bloeiperiode.
Plantencombinaties voor (sier) tuinen en bij bijenhotels: grote wolbij is een zeer opvallende bij; niet alleen door zijn kleur maar ook door het gedrag van de mannetjes. Deze bij is een aanwinst voor iedere tuin.De volgende planten passen het beste in gemiddelde tuinen: bergsteentijm, betonie, hartgespan, stinkende ballote, echte gamander, ezelsoor, scharlei, bont kroonkruid, wollig vingerhoedskruid, muurleeuwebek, paarse leeuwenbek. De overige soorten kunnen ook worden toegepast, maar die komen vaak beter tot hun recht in de openbaar groen en meer natuurlijke tuinen.
Ervarigingen in een stadstuin van Cor evers: http://www.tuinwild.nl/pdf/gr-wolbij.pdf (bevat ook een video-opname)
--
Vrouwtje grote wolbij Terug
--
Mannetje grote wolbij Terug
--
Mannetje grote wolbij Terug
--
Einde achterlijf mannetje Terug
--
Paring grote wolbij op stinkende ballote: mannetje (boven) is opvallend groter dan het vrouwtje (onder) Terug
 
Paring op ezelsoor
 
Grote wolbij (paring) op Scharlei
--
Grote wolbij (vr) bij nest in een nestblok Terug
 
Grote wolbij (vr) bij nest in een nestblok
 
Grote wolbij (m) bij nest in een nestblok
 
Grote wolbij (m) bij nest in een nestblok Terug
--
Territorium gedrag mannetjes -- Terug
Gedrag: de mannetjes hebben een zeer sterk territorium gedrag. Net al bij vogels worden andere mannetjes weggejaagd. In de vlucht draaien de bijen dan vaak net als katten om elkaar heen. Ook de meeste andere bijen worden weggejaagd.
Honingbijen worden op een zeer agressieve wijze aangevallen waarbij één van de achterste vleugels wordt afgebeten. De honingbijen kunnen dan niet meer vliegen en ook geen richting meer houden bij het lopen. Deze bijen sterven dan binnen enkele dagen. (De bijen zijn dus niet kreupel zoals dat ooit eens (bron volgt later) door Jac. P. Thijsse werd beschreven. Op plekken waar honingbijen foerageren en waar de grote wolbij talrijk voorkomt, kunnen tientallen aangevallen honingbijen op de grond rondkruipen.
Ook hommel worden op op een zeer agressieve wijze aangevallen, die vallen dan geregeld van de bloemen af, maar gaan daarna weer ongestoord verder.
Opmerking natuureducatie: door de grote en het opvallende gedrag van deze bijen vooral interessant voor natuureducatie.-------
   
Een mannetje valt hommel op betonie aan1.Ik zou een hommel fotograferen, maar dit dit liep anders. Terug
 
Een mannetje valt hommel aan 2 Terug
   
Een mannetje valt hommel aan 3 Terug
 
Een mannetje valt hommel aan 4 Terug
 
Een mannetje valt hommel aan De hommel valt, maar is onverstoorbaar, gaat daarna gewoon verder Terug
 
--
Ezelsoor - Stachys bysantina Terug
 
Een foeragerend mannetje op ezelsoor
 
Mannetje wacht de foeragerende vrouwtje op ezelsoor --
---
Betonie - Stachys officinalis Terug
 
Betonie
 
Betonie
 
Betonie
 
Betonie
--
Grote wolbij mannetje bij gamander Terug
 
Grote wolbij mannetje bij gamander
---
Grote wolbij (m) op hartgespan Terug
 
Grote wolbij (m) op hartgespan
 
Grote wolbij (m) op hartgespan
---
Wijfje grote wolbij op kleine bergsteentijm: van opzij is de beharing duidelijk zichtbaar Terug
 
Mannetje grote wolbij op kleine bergsteentijm
---
Grote wolbij wijfje op moerasandoorn: met niet onderbroken zijvlekken Terug
 
Grote wolbij mannetje op moerasandoorn (links) en wijfje op ezeloor (rechts)
 
Grote wolbij (vr) op stinkende ballote Terug
 
Grote wolbij (vr) op stinkende ballote  
 
Grote wolbij (paring) op stinkende ballote  
---
Grote wolbij (m)op weg naar Scharlei Terug
 
Grote wolbij (vr) op Scharlei
 
Grote wolbij (vr)op Scharlei
----
Grote wolbij (vr) op weg naar wollig vingerhoedskruid Terug
 
Grote wolbij (vr) op wollig vingerhoedskruid
 
Grote wolbij (vr) op wollig vingerhoedskruid
----
Muurleeuwenbek wordt alleen regelmatig door grote wolbij bezocht als er ook andere bijenplanten in de buurt staan waar deze bij op vliegt. Terug
----
Grote wolbij (vr) op weg naar grote leeuwenbek. Als een aantal van boven genoemde planten aanwezig is kan grote leeuwenbek geregeld door grote wolbij worden bezocht. Dit geldt ook voor vlasbekje. Het bloembezoek is ook afhankelijk van de grootte van de bloem en bij. Kleinbloemige cultivars worden beter bezocht dan grootbloemige variëteiten. Grote bijen kunnen beter een toegang forceren dan kleine bijen. Het bezoek van hommels maakt de bloem ook toegankelijker. Dit laatste zien we ook bij vlasbekje. Terug
 
Grote wolbij (vr)op grote leeuwenbek cv.
 
Grote wolbij (m)op grote leeuwenbek cv.
----
Vrouwtje bij paarse leeuwenbek Terug
 
Mannetje op paarse leeuwenbek
 
Vrouwtje bij paarse leeuwenbek Terug
----
Grote wolbij (vr)op weg naar Lupine Terug
 
Grote wolbij (vr) op Lupine  
----
Mannetje bij gewone ossentong Terug
 
Vrouwtje op gewone ossentong
 
Vrouwtje op gewone ossentong
 
Grote wolbij op bontkroonkruid Terug
 
Grote wolbij op bontkroonkruid
 
Grote wolbij op bontkroonkruid
 
Grote wolbij op bontkroonkruid
 
Incidenteel is grote wolbij foeragerend ook op andere planten aan te treffen. Bijvoorbeeld op gele ganzenbloem. Maar alleen als een aantal van de bovengenoemde planten in de naaste omgeving voorkomen. Terug
 
Gele ganzenbloem
----
Geelgerande tubebij (Stelis punctulatissima) Terug